Đất phèn “nở” ra vàng

09-03-04 SGGP online
KIM QUANG

Dọc theo con kênh xáng thủy đội chạy qua xã Thạnh Lộc-huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang bát ngát một màu tràm xanh. Xen lẫn là những ngôi nhà tường sang trọng, ngói đỏ như muốn tô điểm thêm cho những vạt rừng đang kiêu hãnh. Có ai biết, nơi đây ngày xưa từng là vùng đất hoang hóa, nhiễm phèn; Những người dân cố cựu nơi đây vẫn bám đất, trồng… tràm! Để rồi cả xã giàu lên.

Người mở đất

Tưởng tôi về xã Thạnh Lộc tìm giống và học cách trồng tràm, anh lái đò ngang tên Hùng chỉ điểm: “Lên nhà ông Sáu Chiến đi, cả huyện này ai cũng biết ông ấy là người đầu tiên, lão luyện kinh nghiệm với việc trồng tràm vùng đất phèn đó”. Bên bàn nước, ông Sáu Chiến-Nguyễn Văn Chiến năm nay 83 tuổi, còn nhớ như in những ngày đầu khai phá vùng đất hoang vu này. “Đó là năm Mậu Thân 1968, vùng này mênh mông lắm. Đất thì phèn không thể trồng lúa được. Có nhiều người xứ Cần Thơ, An Giang đến đây khai phá xong rồi… bỏ đi luôn!. Là dân địa phương bao đời, mình không thể làm như họ. Và tôi không tin là vùng đất này không thể trồng cây gì được. Xa xa tràm vẫn mọc từng cụm đó mà… Thế rồi ngày tôi đi phát quang đến đâu thì bẻ nhánh tràm găm đến đó”. Ngày qua ngày diện tích tràm của ông đã được 20 công. Thấy tràm xanh tốt, ông mừng thầm trong bụng. Sang năm sau ông ra sức khai phá và trồng thêm 15 ha tràm nữa. Nhưng lúc này không trồng bằng nhánh mà trồng bằng nhụy. Cách trồng bằng nhụy lấy từ trái tràm sau này không nhớ nổi có bao người học hỏi và bắt chước ông.

Ông Chiến tự hào nói: “Cái công dụng đầu tiên của đám rừng tràm nhà tôi không phải là bán lấy tiền mà là che bộ đội đó chú à! Đó là năm 1973 đến năm 1975, 3 đại đội quân giải phóng của huyện Kiên Bình (Giồng Riềng), Kiên Tân (Tân Hiệp) và Thốt Nốt-Cần Thơ đóng quân ở trong vườn tràm 170 công của tôi chớ đâu”.

Sau hòa bình, cuộc sống gia đình ông cứ dần dà khấm khá lên nhờ thu hoạch tràm. Dành dụm tiền ông mua đất cho 4 người con trai cũng nối nghiệp mình trồng tràm. Những năm 1988 trở về đây, cả gia đình ông thật sự trở nên giàu có với trên 200 ha tràm chưa kể 70 ha mới trồng ở tứ giác Long Xuyên. Từ năm 1988 đến nay tại Thạnh Lộc phong trào trồng rừng đạt hiệu quả kinh tế cao được dấy lên mạnh mẽ, làm thay đổi bộ mặt nông thôn nghèo khó ngày nào.

Đất phèn “nở” ra… vàng

Tiếp chúng tôi trong căn nhà khang trang, diện tích trên 300m2 vừa xây xong, trị giá gần 1 tỷ đồng, ông Tư Em nay đã 51 tuổi, nói: “Tất cả nhờ tràm mà ra, mỗi năm có khoảng 20 ha trong tổng số 40 ha tràm cho thu hoạch. Tính trung bình mỗi ha cũng được 45 - 50 triệu đồng. Giá này là thấp, chứ cách đây vài năm bán một công tràm là cầm chắc 2 cây vàng như chơi”. Cũng từ tràm mà ông Tư Em đã dựng vợ, gả chồng, xây nhà và chia đất trồng tràm cho tất cả 7 người con của mình. Hay trường hợp anh Nguyễn Văn Hý, có 22 công tràm, mỗi năm thu lợi trên 300 triệu đồng. Năm nay gia đình anh đón Tết trong căn nhà mới trị giá 1,2 tỷ đồng vừa mới xây xong.

Ở xã Thạnh Lộc này mỗi năm hàng chục căn nhà trị giá cả tỷ bạc mọc lên là chuyện bình thường. Không nói nhưng ai cũng biết đó là thành quả lao động từ nghề trồng tràm của người dân nơi đây. Những con người mở đất kể từ người đầu tiên như ông Sáu Chiến rồi đến Năm Phu, Mười Lờ, Tư Em, Út Xá, Sáu Quá… giờ đã thật sự giàu có nhất vùng. Đây cũng chính là những người chắt chiu, bảo vệ từng cây tràm con thuở mới khai hoang vùng đất Thạnh Lộc ngày nào. Ông Nguyễn Văn Bé-Trưởng ấp Thạnh Hiệp cho biết: Cả ấp có 619 hộ thì đã có 410 hộ trồng tràm trên diện tích 504 ha. Toàn ấp có hơn 100 căn nhà tường kiên cố. Mỗi căn trị giá trên dưới 150 triệu đến 1,2 tỷ đồng. Số còn lại là nhà gỗ chắc chắn, không có nhà lá xiêu vẹo.

Công cuộc trồng tràm ngày một phát triển, diện tích đất tràm ngày một mở rộng, đất hoang thu hẹp dần. Rồi tiếng lành đồn xa: dân Thạnh Lộc mát tay, đất Thạnh Lộc tốt chân, ươm tràm giống là số 1. Thế là “công nghệ” ươm tràm giống bán cho dân trong ngoài vùng ngày một phát triển. Hiện tại toàn xã có hơn 150 ha đất được dành để ươm tràm giống bán. Cái công việc này cũng giúp cho nhiều người khá giả, có việc làm, cải thiện đời sống. Anh Dương Văn Tiến, người đang có 30 công tràm giống làm phép tính: Cứ trung bình một công tràm giống sau 8 tháng chăm sóc cho 300 ngàn cây giống. Giá 1.000 cây giống từ 150 ngàn đến 300 ngàn đồng. Sau khi trừ các chi phí mỗi công đất tràm giống cầm chắc 5 triệu đồng.

Giữ lấy màu tràm

“Coi vậy mà làm tràm cũng công phu lắm mấy chú ơi” - ông Tư Em nói! Quả thật, chi phí đầu tư ít, nhưng phải biết tính nết của cây tràm, làm phải đúng cách mới được và còn phải tính đến yếu tố môi trường thiên nhiên khi khai thác nữa chứ. Dù tràm chịu đất phèn nhưng phải là đất đen hoặc có phù sa. Cây tràm không thích sống trên đất sét. Nếu ép nó sống trên đất sét nhất thiết sẽ bị tàn dù (tràm ra nhiều nhánh xòe ra như cây dù, không vươn cao được và vàng lá).

Đất trồng tràm phải được lên liếp 2 tầm đất, xẻ mương phèn chuẩn từ 8 tấc đến 1m để thoát bớt phèn. Đồng thời, đào những con kênh xẻ dọc theo diện tích. Các con kênh này cùng với những mương phèn làm nhiệm vụ tiêu nước, giữ nước chống cháy và hạn chế tối đa tình trạng tràm bị tàn dù. Chi phí trồng tràm theo bà con nơi đây khoảng trên dưới 1 triệu đồng/công cho suốt thời gian từ giống đến khi thu hoạch khoảng 5 năm trời. Số tiền này thu lại từ tiền bán tràm củi-tràm nhỏ không lớn kịp, cây xấu, gãy đọt. Bắt đầu từ năm thứ 5 trở đi là có thể thu hoạch đại trà mỗi công 6 đến 7 triệu đồng.

Nhưng theo những người trồng tràm nơi đây, không bao giờ họ thu hoạch trắng hết diện tích tràm của mình như một điều luật cần phải chấp hành nghiêm vậy. Từ bao giờ, người dân nơi đây ý thức rằng màu xanh cây tràm đã gắn bó máu thịt với cuộc sống của họ. Giữ màu xanh cây tràm như giữ chính hơi thở vậy. Vì thế trong kế hoạch sản xuất của mình luôn luôn đặt sự cân bằng của việc khai thác và nuôi dưỡng. Họ chia diện tích đất của mình thành những mảnh khác nhau và cấy tràm xen kẽ năm trước năm sau. Để năm nay thu hoạch số tràm này, rồi năm sau thu hoạch lứa tràm khác. Làm như vậy cốt để giữ màu xanh cho đất.

Về việc phát triển cây tràm trong thời gian tới, ông Nguyễn Văn Đực-Phó Chủ tịch UBND huyện Giồng Riềng cho biết: Huyện có 2.795 ha tràm thì xã Thạnh Lộc đã chiếm trên 1.800 ha. Ngoài ra tràm còn được trồng ở xã Thạnh Hưng, Long Thạnh, Thạnh Phước và Vĩnh Thạnh. Huyện đang qui hoạch cây tràm với diện tích lên 3.300 ha vào năm 2005 chủ yếu khai thác trên vùng đất hoang hóa đất phèn trồng lúa kém hiệu quả.